(şeir - nağıl)
Günlərin gözəl günündə
Şamaxının bir kəndində
Getdi meşəyə qızlar
Gül-çiçək toplasınlar
Dedilər: " Həm gül yığarıq,
Həm də gəzib, oynayarıq!"
- Meşə çox gözəldir, Gülşən,
İstəsən, sən də gələrsən!
Gülşən dedi: - Can nənə,
İcazə versən mənə,
Qızlarla mən də gedərəm,
Çiçək dərib gətirərəm!
- Get Gülşən, amma ki sən,
Onlardan çox kiçiksən
Dolanma təkbaşına,
Bir iş gələr başına.
“Baş üstə!”, Gülşən dedi,
Tez-tələsik geyindi.
“Sağ ol”, deyib nənəsinə
Qoşuldu tez dəstəsinə.
Çatıb meşəyə qızlar
Qəşəng süfrə açdılar,
Yemək yeyib şənləndilər,
Deyib-gülüb əyləndilər.
Birdən düşdü qaçaqaç
Oynadılar gizlənpaç.
Hərə qaçdı bir tərəfə,
Ortalıqda qaldı süfrə.
Gülşən tez yığışdırdı
Açıq qalmış süfrəni
Öpüb gözünə qoydu
Yerə düşmüş tikəni.
Sən demə ki, bayaqdan,
İfritə kol dalından,
Gizlin qıza baxırmış,
İşinə göz qoyurmuş.
Qarını görən Gülşən
Qorxub qışqırdı bərkdən:
- Tez bura gəlin, qızlar,
Burda Küpəgirən var!
Qarının üst-başından
Cır-cındır sallanırdı.
Onun pırtlaşıq saçı,
Eybəcər burnu vardı.
Qarı əydi belini
Çəpəltdi gözlərini,
Tutdu qızın qolundan
Ağlamsındı yalandan:
- Gözəl qız, məni dinlə!
Gedərsənmi mənimlə
Bir komada yaşayaq
Nənə və nəvə olaq?
- Getmərəm, - dedi Gülşən
Niyə də getməliyəm?
Nə olub ki nənəmə,
Nənə gəzim özümə?!
- Sənə konfet verərəm
Tilsimlər öyrədərərəm
Olarsan mənim nəvəm,
Mən də səni sevərəm!
Qorxdu balaca Gülşən
Qarının sözlərindən.
Dedi: - Çıx yolunla get,
İstəmirəm mən konfet!
- Tərslik eləmə ay qız!
Mən də qalıram yalqız
Gedək mənimlə qalaq
İkimiz bir yaşayaq!
- Kiçik görüb yaşımı,
Gəl aldatma başımı.
Kəsmə mənim yolumu,
Burax mənim qolumu!
- Kəs səsini, - söylədi,
Küpəgirən Gülşənə
Tez qızı qamarlayıb
Mindi süpürgəsinə!
Süpürgə göyə qalxdı
Bu vaxt ildırım çaxdı,
Gülşən qışqırdı bərkdən:
- İfritə, neylədin sən?!
- Bu gündən oldun mənim
Daha yox bir qəmim
Hay-küy salma, boş yerə
Yolun yoxdur geriyə!
- Evimizə gedirəm,
Nigaran qalar nənəm!
Neylədim ki, mən sənə,
Pislik edirsən mənə?
Sonra Gülşən səslədi
Yaxın dostu Elşəni:
-“Dedi, dostum hardasan,
Gəl qurtar məni dardan!
İfritə dedi: - Qız sən,
De, kimi səsləyirsən?
Məni tanıyan bir kəs
Qorxudan bura gəlməz!
- Mənim bir Elşən dostum var
Pis uşaqlar ondan qorxar,
Çağırıram o gəlsin,
Sənin dərsini versin!
- Qoy gəlsin, cadu edim,
Onu daşa döndərim!
Ya da ki, tora salıb
Canavara yedirdim!
İfritə güldü bərkdən
Səsini kəsdi Gülşən
Yaman qorxdu deyəsən,
Qarının gülməyindən.
O vaxtdan balaca qız
Qaldı meşədə yalqız.
Ümidini üzmədi
Öz dostunu gözlədi.
Küpəgirən qarının
Uçuq daxması vardı
Daxmanın ətrafında
Heyvanlar yaşayardı.
Daxmada bir hörümçək
Qarıya tor toxuyurdu,
Bütün günü öz eybəcər
Səsi ilə oxuyurdu.
Kimdən sizə danışım,
Kimdən sizə söz açım?
Gəlin, geri qayıdım,
Qızlardan söhbət açım!
Qaçıb səsə gələn qızlar
Gülşəni çox axtardılar.
Heç yerdə onu tapmayıb
Peşman kəndə qayıtdılar.
Nənə eşitdi Gülşən,
Qayıtmayıb meşədən
“Gülşən”, deyib qışqırdı,
Bihuş yerə yıxıldı.
İfritə isə hər gün
Cadu-piti düzəldirdi,
O hər yanı dağıdır,
Gülşən təmizləyirdi.
Qarı bütün işlərini
Kiçik qıza gördürürdü.
Hər gün tezdən Gülşənə,
Əlli hörük hördürürdü.
İfritə qızı yorurdu,
Dincəlməyə də qoymurdu:
- Ləyən gətir, su gətir,
Deyirdi, məni çimdir.
Tez elə, durma, bala,
Odun yar, ocaq qala
Başımda bitlər gəzir,
Başımı yuyub, dara!
Diqqətlə qulaq as mənə
Yoxsa düşərsən tilsimə,
Toxunsan süpürgəmə!
Sonra məndən incimə!
Komanı heç vaxt süpürmə,
Hörümçək toruna dəymə.
Paltarlarımı yama,
Onları heç vaxt yuma!
Təndiri yaxşı qala
Qocalmışam mən, bala!
Qazana çoxlu yağ at,
Quzunu yaxşı qızart!
Yanında qutab bişir
İçməyə ayran gətir.
Özün yemə, azalar,
Yemək mənə az qalar.
Yeməyi gətir, vaxtdır,
Tez elə, qarnım acdır
Aman, öldüm acından
Gətir, sac kababından!
Hər tərəfi təmizlə,
Tənbəl olma, cəld işlə!
Bax haaa, küsərəm səndən,
Olmaram sənin nənən!
Gülşən qorxar qarıdan,
İşləyərdi durmadan.
Deməzdi, yorulmuşam,
Ağlayardı hər axşam.
Bir gün gördü Boz dovşan
Kiçik qızı ağlayan.
- Dedi, gəl səni aparım,
Kəndinizə yola salım!
Qız sevincək, “gedək”, dedi,
Dovşanla yola düzəldi.
Az getdilər, üz getdilər,
Dərə-təpə düz getdilər...
Xəbər tutub bundan qarı
Tilsimə saldı onları!
Dovşanı uzağa atdı,
Qızı quyuya sallatdı.
Xəlvət gecə gəldi Ceyran,
Qızı çıxartdı quyudan.
- Dedi: “Dur, arxamca gəl,
Qarı tutmasın xəbər!”.
Bir azca getmişdilər,
Kobud səs eşitdilər
Hörümçək hay-küy saldı,
İfritəni çağırdı.
Səsə gələn Küpəgirən
Qiyyə çəkdi hikkəsindən,
Ceyranı yoxa çıxartdı,
Gülşəni isə ağlatdı.
Bir gün eşitdi ki Elşən,
Yox olub meşədə Gülşən.
Tez barmağını dişlədi,
Bildi bu kimin işidir.
Dedi: - Gedirəm meşəyə,
Dostumu xilas etməyə!
Pislik edən Gülşənə
Cavab verəcək mənə!
Elşən az getdi, çox getdi,
İynə ucu qədər yol getdi.
Yuxusuna haram qatdı,
Nə gecə, nə gündüz yatdı.
Xeyli axtardı meşəni
Axır ki tapdı Gülşəni,
Dedi: - Qorxma, burdayam!
Səni darda qoymaram!
Görüb İfritə qarını
Çəkdi taxta qılıncını.
Dedi: “Ey Küpəgirən,
Cavab ver, neyləyirsən?
De, hansı hünərlə sən
Uşaqları incidirsən?
Gülşəni oğurlayıb
Komanda gizlədirsən?
Qarı qorxuya düşdü,
Həyəcandan büzüşdü
Sözün düzü, çox çaşdı,
Çaşıb dombalaq aşdı.
Qozbel beli əyildi,
Qorxub geri çəkildi.
Səsi titrədi qorxudan
Özündən uydurdu yalan:
- Ey cəsarətli oğlan,
Mənə qılınc qaldıran!
Bilmədim nə üçün sən,
Mənə “oğru” deyirsən?
- Kəs səsini Küpəgirən!
Xəbərim var, tilsimindən!
Uşaqları bezdirmisən
Yetər, daha, ölməlisən!
- Sən mənə inan, Elşən!
Meşədə azmışdı Gülşən,
Guya yaxşılıq elədim,
Onu daxmama gətirdim.
- Aldatmısan dostumu
Oğurlamısan onu,
Meşədə rast gəlib sənə,
Salmısan onu tilsimə!
- De, hardan biləydim mən,
Var onun dostu Elşən,
Bir gün qılıncla gələcək,
Gülşəni xilas edəcək?
Çox yalvardı Küpəgirən:
- Gəl məni öldürmə, Elşən!
Bundan belə bir də mən,
Heç kimi incitmərəm!
İnanmıram! – dedi, Elşən
Pis işlərdir sənin peşən!
Tilsimini qıracağam,
Səndən qisas alacağam!
- Heç sənin kimi oğlan,
Belə igid, qəhrəman,
Qarıdan qisas alar,
Qocaya əl qaldıar?
Eşidəndə bu sözləri
Doldu Elşənin gözləri
Gizlətdi qılıncını,
Bağışladı qarını.
Dedi: - Ey Küpəgirən!
Bundan sonra bir də sən
Uşaqlara pislik etsən,
Mənə cavab verəcəksən!
Ağladı Küpəgirən
- Söz verirəm bu gündən
Heç kəsi aldatmaram,
Heç kimi qorxutmaram!
Elşən Gülşəni götürdü,
Düz nənəsinə gətirdi.
Sevindi qoca nənə
“Sağ ol!”, dedi Elşənə.
Nağıl sona yetişdi
Sacda üç fətir bişdi.
Biri çatdı Elşənə,
Biri çatdı Gülşənə.
Biri nağıl deyənə
Yəni, Gülzar nənəyə.
Nağıl yazan sağ olsun,
Qulaq asan var olsun!
Yaxşı artsın, çox olsun!
Pis azalıb, yox olsun!
Hamı çatsın muradına,
Sən də yetiş öz arzuna!
Müəllif: Gülzar İbrahimova